Dyrektywa ws. praw autorskich przemodeluje rynek usług cyfrowych

25/09/18

12 września 2018 r. Parlament Europejski poparł wniosek związany z uchwaleniem Dyrektywy w sprawie praw autorskich na jednolitym rynku cyfrowym.

To pierwszy etap wprowadzenia nowej regulacji wpływającej na rynek wykorzystujący Internet i nowoczesne technologie.

 

Obszary regulacji

1. Działalność naukowa, badawcza, kulturowa

Jednym z podstawowych celów Dyrektywy ws. praw autorskich jest unowocześnienie zasad dotyczących wyjątków i ograniczeń w korzystaniu z utworów przez instytucje naukowe.

Nowe przepisy powinny pozwolić na ukształtowanie przejrzystej przestrzeni prawnej umożliwiającej wykorzystywanie innowacyjnych narzędzi badawczych do eksploracji tekstów i danych oraz ułatwić korzystanie z technologii cyfrowych w nowoczesnym szkolnictwie. Projektowane zmiany mają również ułatwić działalność związaną z ochroną dziedzictwa kulturowego takie jak cyfrowa archiwizacja treści chronionych prawami autorskimi i ich rozpowszechnianie.

 

View more

2. Zapewnienie szerszego dostępu do treści

Przepisy Dyrektywy ws. praw autorskich mają na celu również ułatwienie transgranicznego dostępu do utworów i innych przedmiotów objętych ochroną, które nie są dostępne w obrocie handlowym i są przechowywane w zbiorach instytucji dziedzictwa kulturowego.

Nowe przepisy mają umożliwić wprowadzenie mechanizmu ułatwiającego udzielanie licencji na upowszechnianie tego rodzaju utworów. Regulacja ma również pozytywnie wpływać na możliwość rozpowszechniania utworów w ramach platform wideo na żądanie (VOD) zwalczając ograniczenia terytorialne.

 

View more

3. Funkcjonowanie rynku w zakresie praw autorskich

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych obszarów objętych przepisami Dyrektywy ws. praw autorskich jest ingerencja w zasady funkcjonowania rynku w zakresie praw autorskich. 

Jednym z najczęściej komentowanych przepisów Dyrektywy jest artykuł 11, w którym wprowadza się dodatkowe prawo pokrewne dla wydawców prasowych. Istotną tego prawa ma być zapewnienie wydawcom praw do zezwalania lub zabraniania zwielokrotniania publikacji prasowych oraz prawa do zezwalania lub zabraniania na podawanie tych materiałów do publicznej wiadomości w zakresie korzystania cyfrowego. Prawa przyznane wydawcom mają być wykonywane niezależnie i nie mogą naruszać jakichkolwiek praw autorów i innych podmiotów.

Celem Dyrektywy ws. praw autorskich jest również zapewnienie autorom i podmiotom praw możliwości uzyskania wynagrodzenia za eksploatację należących do nich treści w ramach usług świadczonych w sieci Internet. Nowe przepisy mają ułatwić twórcom przenoszenie praw lub udzielenie licencji wydawcom i tym samym czerpanie ekonomicznych korzyści z własnej działalności twórczej. 

Zasadę czerpania ekonomicznych korzyści rozszerza artykuł 12 Dyrektywy, który zakłada możliwość wprowadzenia przez państwa członkowskie rozwiązań zapewniających udział wydawcy w rekompensacie z tytułu ograniczenia prawa do eksploatacji utworu (np. kopiowanie użytek prywatny, opłaty reprograficzne). Tego rodzaju partycypacja przypominać może aktualnie funkcjonujący system tantiem przewidzianych w polskich przepisach prawa autorskiego.

 

View more

4. Zasada przejrzystości względem autorów - mechanizmy rozstrzygania sporów dotyczących obowiązków przejrzystości

Następnym z ważnych obszarów, które stały się przedmiotem nowej regulacji jest kwestia uregulowania zasad korzystania z treści chronionych przez serwisy internetowe.

Artykuł 13 Dyrektywy przewiduje, że dostawcy usług społeczeństwa informacyjnego, którzy przechowują i zapewniają publiczny dostęp do dużej liczby utworów zamieszczanych przez użytkowników (np. fora internetowe, portale społecznościowe) powinni stosować środki, które pozwolą na ochronę praw autorskich. W praktyce oznaczać to może wprowadzenie aktywnych mechanizmów analizy i oceny publikowanych treści w kontekście ewentualnych naruszeń. Takie podejście do ochrony praw autorskich stanowi istotną zmianę dotychczasowych zasad odpowiedzialności hosting providerów za treści publikowane przez inne osoby.

Dyrektywa zakłada również konieczność wdrożenia odpowiednich mechanizmów składania skarg i roszczeń, które będą dostępne dla użytkowników Internetu w przypadku ewentualnych sporów z dostawcami usług (np. możliwość zakwestionowania zablokowania / usunięcia postu z Facebooka).

 

View more

5. Obowiązek przejrzystości względem twórców

Ostatnim z obszarów nowej regulacji jest zagadnienie zapewnienia twórcom dostępu do aktualnych, adekwatnych i wystarczających informacji na temat sposobów wykorzystania ich utworów, w szczególności informacji o korzyściach finansowych, które czerpie z tego tytułu podmiot korzystający z nabytego prawa lub udzielonej licencji.

Uzupełnieniem prawa do uzyskania informacji o sposobach eksploatacji utworów jest tzw. mechanizm dostosowania umów przewidziany w art. 15 Dyrektywy. W sytuacji, gdy wynagrodzenie uzgodnione z podmiotem, który nabył prawa autorskie albo uzyskał licencję jest niewspółmiernie niskie w porównaniu do późniejszych dochodów i korzyści uzyskanych przez taki podmiot w związku z eksploatacją utworów, autor lub inny uprawniony podmiot ma uzyskać prawo do żądania dodatkowego wynagrodzenia. W celu ułatwienia dochodzenia roszczeń przepisy Dyrektywy nakładają na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia odpowiednich mechanizmów alternatywnego rozstrzygania sporów (tzw. ADR).

 

View more

Konsekwencje wynikające z przyjęcia Dyrektywy

Określenie rzeczywistego wpływu na rynek usług cyfrowych oraz zasad korzystania z praw autorskich będzie możliwe dopiero po zakończeniu procesu legislacyjnego na poziomie Unii Europejskiej i przyjęciu przez polskiego ustawodawcę ustawy implementacyjnej. Na obecnym etapie można dostrzec kilka istotnych zmian oraz wyzwań, które stoją zarówno przed ustawodawcą, jak i podmiotami prowadzącymi działalność na rynku internetowym.

 

1. Implementacja Dyrektywy może wpłynąć na rozwój usług w postaci data miningu.

Przepisy Dyrektywy mogą zachęcić instytucje badawcze oraz placówki oświatowe do inwestycji w nowoczesne rozwiązania technologiczne, które umożliwią eksplorację danych zawartych w rozmaitych utworach bez obaw o ryzyko wynikające z naruszenia praw autorskich. Podobny pozytywny skutek możemy przewidywać w odniesieniu do rozwiązań i usług archiwizacji cyfrowej świadczonej na rzecz archiwów państwowych, muzeów, bibliotek itp.

 

2. Przepisy Dyrektywy w istotny sposób mogą wpłynąć na funkcjonowanie rynku wydawniczego.

Przyznanie wydawcom praw pokrewnych do publikacji prasowych może wiązać się z koniecznością kompleksowego uregulowania kwestii dotyczących zasad wykorzystywania publikowanych tekstów przez inne serwisy lub użytkowników Internetu (np. zawieranie umów ramowych pomiędzy wydawcami w zakresie prawa do wzajemnego wykorzystywania publikowanych treści). Szczególną uwagę tej kwestii będą musiały poświęcić również podmioty świadczące usługi w postaci tzw. agregatorów treści (np. Google News), a także dostawcy wyszukiwarek Internetowych. 

Doświadczenia z Hiszpanii i Niemiec pokazują, że odpowiednie uregulowanie kwestii zasad udzielania licencji i zezwoleń na rozpowszechnianie treści jest kluczowe z perspektywy zapewnienia internautom szerokiego i nieograniczonego dostępu do zawartości sieci.

 

Mechanizm związany z przyznaniem wydawców praw pokrewnych wymuszający podpisywanie licencji na korzystanie z utworów jest znany ustawodawstwu niemieckiemu (od 2013 r.) oraz hiszpańskiemu (od 2014 r.). Próby związane z wymuszeniem przez lokalnych wydawców oraz organizacje zbiorowego zarządzania od firmy Google zapłaty za możliwość zamieszczania w wynikach wyszukiwania fragmentów określonego materiału spowodowały zmianę modelu funkcjonowania amerykańskiego giganta.

W przypadku rynku niemieckiego wyszukiwarka Google zaczęła wyświetlać wyłącznie linki, bez skrótowego wskazywania, czego dotyczy ich treść. Tego rodzaju działanie miało drastyczny wpływ na spadek liczby czytelników i przychodów osiąganych przez lokalnych wydawców. W konsekwencji wydawcy zrezygnowali z planów wprowadzenia „podatku od linków” i  podpisali z firmą Google licencje na bezpłatne cytowanie ich artykułów w wynikach wyszukiwarki.

W przypadku Hiszpanii, działania lokalnych organizacji zbiorowego zarządzania doprowadziły do zamknięcia przez Google jego agregatora Google News oraz zamknięcia kilku innych lokalnych serwisów tego typu.

 

3. Zapewnienie wydawcom prawa do partycypowania w rekompensacie z tytułu wyjątków lub ograniczeń praw autorskich (tzw. tantiemy) może wymusić na organizacjach zbiorowego zarządzania zmiany organizacyjne związane ze specyfiką Internetu.

Dotychczasowe, tradycyjne modele biznesowe organizacji zbiorowego zarządzania mogą okazać się niewystarczające biorąc pod uwagę dynamikę i złożony charakter funkcjonowania rynku cyfrowego.

 

4. Nałożenie na dostawców usług cyfrowych obowiązku ochrony praw autorskich będzie wiązało się z koniecznością wdrożenia odpowiednich mechanizmów pozwalających na analizę i ocenę dużej ilości danych.

W tych przypadkach możemy przewidywać rozwój odpowiednich technologii pozwalających na automatyzację procesów analizy i rozpatrywania skarg uprawnionych podmiotów w zakresie naruszeń praw autorskich. Jednocześnie przepisy Dyrektywy wymuszają na dostawcach usług cyfrowych odpowiednie zmiany organizacyjne. Obowiązek zapewnienia skutecznych mechanizmów składania skarg i roszczeń związanych ze środkami ochrony praw autorskich będzie wiązał się z koniecznością inwestycji technologicznych oraz zapewnienia odpowiedniego wsparcia prawnego.

 

5. Wyzwaniem stojącym przed podmiotami działającymi na rynku usług cyfrowych będzie również odpowiednia realizacja zasady przejrzystości związanej z eksploatacją utworów.

System skutecznego informowania twórców o zasadach korzystania z ich dzieł oraz zyskach, które są czerpane z tego tytułu może wymagać od przedsiębiorców wdrożenia odpowiednich procedur wewnętrznych zapewniających zgodność z przepisami. Ponadto, przedsiębiorcy będą musieli przygotować się na konieczność renegocjowania zawartych umów o przeniesienie praw autorskich lub umów licencyjnych wynikającą z dysproporcji istniejących pomiędzy wynagrodzeniem zaoferowanym twórcy a korzyściami uzyskanymi z tytułu eksploatacji tych utworów lub wykonań. Otwartym pytaniem pozostaje także kwestia tego, w jaki sposób polski ustawodawca podejdzie do zapewnienia stronom stosunków prawno-autorskich alternatywnej procedury rozstrzygania sporów. Być może zasadnym wydaje się tutaj postulat stworzenia dedykowanej platformy dostępnej dla wszystkich uczestników rynku.

 

Skontaktuj się z nami

Konrad Dobrowolski
Associate, Adwokat, PwC Legal
Tel.: + 48 519 507 484
Email

Obserwuj nas