3 pytania o… skutki zakazu plastiku

05/05/19

Nowe przepisy UE nie tylko wprowadzają zakaz plastiku, lecz także wyznaczają ambitne cele recyklingu i gospodarowania odpadami.

W lipcu 2018 r. wszedł w życie pakiet odpadowy, a pod koniec marca 2019 r. Parlament Europejski zatwierdził tzw. dyrektywę plastikową (The Single-Use Plastics Directive). Pakiet odpadowy, który już obowiązuje, wprowadza nowe ambitne cele dotyczące recyklingu i przygotowania odpadów komunalnych do ponownego użycia. Dyrektywa plastikowa z kolei ma zobowiązać przedsiębiorców i konsumentów do zmniejszenia zużycia plastiku. Polska, podobnie jak inne kraje członkowskie, ma tylko 2 lata na transpozycję przepisów dyrektywy do krajowego porządku prawnego.

  • Jakie wymagania są zawarte w pakiecie odpadowym i dyrektywie plastikowej?
  • Jak wygląda sytuacja z opłatą kaucyjną? Czy rzeczywiście sklepy wprowadzą opłatę za butelki plastikowe?
  • Jakie będą skutki wprowadzenia i utrzymania nowego porządku prawnego? Jak duże koszty z tym się wiążą i kto je poniesie?

220 tys. ton butelek PET rocznie trafia do obrotu na polski rynek. Poziom recyklingu w tej chwili to tylko ok. 37,5%. Zgodnie z dyrektywą plastikową za 10 lat ten poziom musi się zwiększyć trzykrotnie. Krajowy system prawny czeka gruntowna przebudowa.


Posłuchaj podcastu o skutkach nowych przepisów wprowadzających zakaz plastiku, ambitne cele recyklingowe i gospodarowania odpadami

Jakub Gołębiowski (JG): Dzień dobry, witam w nowym odcinku podcastów PwC. Nazywam się Jakub Gołębiowski i zapraszam was do odsłuchania audycji, w której zadam trzy ważne pytania związane z dyrektywą Unii Europejskiej o plastiku. Dziś w naszym studiu goszczą dr Katarzyna Barańska - radca prawny z praktyki ochrony środowiska kancelarii PwC Legal.

Katarzyna Barańska (KB): Dzień dobry.

JG: Dzień dobry. I Katarzyna Urbańska – wicedyrektor do spraw regulacji, też radca prawny. Dzień dobry.

Katarzyna Urbańska (KU): Dzień dobry.

JG: Bardzo się cieszę, że zjawiłyście się w naszym studiu, bo tematyka plastiku jest w tej chwili bardzo żywa i bardzo ważna, bo ochrona środowiska jakoś wszystkim leży bardzo na sercu. Tymczasem w lipcu zeszłego roku wszedł w życie tzw. pakiet odpadowy, a pod koniec marca już tego roku 2019 Parlament Europejski zatwierdził dyrektywę plastikową, to się nazywa w oryginale The Single Use Plastics Directive. Pakiet odpadowy już obowiązuje, on wprowadził nowe dosyć ambitne cele, dotyczące recyklingu i przygotowania odpadów komunalnych do ponownego użycia, dlatego to też budzi tyle zainteresowania. Dyrektywa plastikowa ma z kolei zobowiązać przedsiębiorców i konsumentów, co ważne, do zmniejszenia zużycia plastiku. Polska ma tylko dwa lata, żeby dokonać transpozycji tych przepisów. Wydaje się, że wobec ogromu zadań ten czas jest dosyć ograniczony, więc inkorporacja do krajowego porządku prawnego będzie pewnie musiała postępować dosyć dynamicznie. To może zacznijmy takim szerokim, otwierającym pytaniem. Jakie wymagania są zawarte w tym pakiecie odpadowym, o którym wspomniałem i co znajdziemy w dyrektywie plastikowej?

KU: Jeżeli chodzi o pakiet odpadowy, to trzeba wszystkim przypomnieć, że realizuje on politykę unijną gospodarowania odpadami w tak zwanym obiegu zamkniętym. Oznacza to, że wszystkie kraje członkowskie powinny tak zreformować swoje systemy gospodarowania odpadami, aby tych odpadów składować, przede wszystkim produkować coraz mniej, składować coraz mniej.

Natomiast coraz więcej odzyskiwać i przetwarzać. To oznacza, że przed krajami jest wiele wyzwań, ponieważ w hierarchii zajmowania się odpadami na pierwszym miejscu jest recykling i, tak jak powiedziałam, na samym dole jest składowanie tychże odpadów.

Dyrektywy z pakietu odpadowego wyznaczają bardzo ambitne cele w zakresie recyklingu i przetwarzania odpadów dla krajów członkowskich, są one o wiele wyższe, te poziomy recyklingu w stosunku do poprzednich przepisów, które przestały już obowiązywać i tak trzeba powiedzieć, że jeżeli chodzi o recykling odpadów komunalnych, to do 2025 roku musimy osiągnąć poziom recyklingu 55%.

Natomiast do 2035 roku ten poziom jest już na poziomie 65%, to są bardzo wysokie poziomy recyklingu. My nie dawaliśmy sobie jako kraj członkowski rady już z poprzednimi poziomami, w związku z czym bardzo poważne reformy są przed Polską.

Warto również powiedzieć, co z odpadami, z poziomami odpadów, tak jak powiedziałam, na samym początku. Poziomy recyklingu muszą być coraz wyższe, natomiast poziomy składowania odpadów komunalnych coraz niższe i do 2035 roku ten poziom składowania odpadów może być tylko na poziomie 10% całkowitej ilości wytwarzanych odpadów komunalnych. To jest bardzo nisko, my mamy te proporcje bardzo zaburzone i czeka nasz system bardzo poważna reforma systemowa.

To co jeszcze warto powiedzieć o pakiecie odpadowym, to to, że pakiet odpadowy bardzo mocno stawia na rozszerzoną odpowiedzialność producenta, zgodnie z którą to zanieczyszczający płaci za odpady i to jest również kwestia, którą należy w Polsce rozwiązać, ponieważ jeżeli chodzi o rozszerzoną odpowiedzialność producenta, to ona można powiedzieć funkcjonuje formalnie, natomiast generalnie nie działa w praktyce i to jest również kwestia do rozwiązania i rzeczywiście dzięki takiemu prawidłowemu wdrożeniu rozwiązań unijnych w zakresie tej rozszerzonej odpowiedzialności producenta mamy szansę na rozwój w ogóle zbiórki selektywnej odpadów, co przyczyni się również do rozwoju recyklingu.

JG: A jak sytuacja przedstawia się z dyrektywą plastikową, co tam znajdziemy?

KU: Jeśli chodzi o dyrektywę plastikową to trzeba pamiętać, że ona koncentruje się na opakowaniach w szczególności pochodzących z tworzyw sztucznych, czyli tak zwanym plastiku. Dyrektywa plastikowa również zawiera w sobie wiele wyzwań w szczególności dla producentów opakowań plastikowych, także dystrybutorów i firm z branży FMCG.

Jeżeli chodzi o te wyzwanie to bardzo krótko, do 2021 roku zniknął z obrotu gospodarczego niektóre produkty plastikowe takie jak np. patyczki higieniczne, patyczki do balonów, plastikowe talerze, sztućce oraz pojemniki na żywność czy kubeczki. Tutaj producenci będą się musieli zastanowić nad stosowaniem tworzyw alternatywnych w stosunku do plastiku, który w stosunku do tych produktów już nie będzie mógł być stosowany.

Również do 2025 roku czeka producentów opakowań, w szczególności butelek do napojów, bardzo poważne wyzwanie polegające na tym, że jeżeli nakrętki lub wieczka mają pozostać plastikowe do tych opakowań, to muszą one być na stałe przytwierdzone do tychże opakowań. To jest bardzo poważna sprawa, wymagająca wielu zmian technologii. Jeżeli chodzi o procesy technologiczne tworzenie opakowań, które związane są z wieloma kosztami i nakładami inwestycyjnymi, jeżeli chodzi o producentów napoi.

Również do 2025 roku zostały postawione nowe wyzwania, związane z butelkami plastikowymi jednorazowego użytku, ponieważ mają one być wykonane w 25% z materiału pochodzącego z recyclingu. Do 2030 roku z 30%. Także tutaj czeka producentów również wyzwanie związane ze składem tych butelek plastikowych, to wszystko po to, żeby właśnie osiągać te wyższe poziomy recyklingu. Ale żeby osiągnąć te wysokie poziomy recyclingu musi zostać poprawiony poziom zbiórki tychże butelek plastikowych, tutaj dyrektywa plastikowa idzie o wiele dalej w stosunku do pakietu odpadowego, który przewiduje swoje poziomy zbiórki i recyklingu tworzyw sztucznych, na to jest dyrektywa plastikowa i jest można powiedzieć bardziej restrykcyjna dla producentów opakowań, ponieważ wymaga, aby do 2025 roku ten poziom zbiórki był na poziomie 77%, a do 2029 roku na poziomie już 90%.

To są bardzo wysokie poziomy zbiórki i recyklingu nałożone właśnie na producentów butelek plastikowych jednorazowego użytku. Ale to nie są wszystkie wyzwania stojące przed producentami opakowań, ponieważ sama dyrektywa plastikowa nakłada również na producentów niektórych opakowań z tworzyw sztucznych, trzeba powiedzieć, że tutaj dyrektywa dość selektywnie podchodzi do niektórych produktów i np. producenci tylko niektórych opakowań plastikowych np. takich jak chusteczki higieniczne nawilżone będą ponosili koszty związane z prawidłowym ich oznaczeniem i to jest oznaczenie dedykowane konsumentom, żeby wiedzieli co mają z takim odpadem zrobić, żeby tego nie wyrzucać ponieważ wtedy zaśmiecamy środowisko itd.

Natomiast również trzeba powiedzieć kilka słów na temat rozwiązań związanych z rozszerzoną odpowiedzialnością producenta i tutaj również ta kwestia jest dedykowana tylko w stosunku do wybranych producentów produktów plastikowych np. takich jak torby spożywcze, czy owijki do kanapek, czy opakowania do produktów spożywczych z plastiku. Tacy producenci z tego tytułu, że produkują te opakowania z plastiku będą ponosili koszty związane ze sprzątaniem tychże odpadów, z transportem, ich przetworzeniem, a także koszty edukacji konsumentów.

Wszystko po to, żeby konsumenci bardziej zwracali uwagę na produkty, które kupują i później co z tym produktem robią, generalnie chodzi o to, żeby rzeczywiście troszkę wymusić na konsumentach sam fakt zbiórki selektywnej. Tak, żeby to później trafiało rzeczywiście do recyclingu i żeby dało się z tych produktów odtworzyć jak najwięcej.

JG: To co powiedziałaś to wygląda nawet nie na dużą zmianę, tylko na prawdziwą rewolucję. Ale wspomnieliśmy o butelkach plastikowych i z tym wiąże się moje kolejne pytanie. Czy rzeczywiście w sklepach pojawi się kaucja, opłata kaucyjna za te butelki? Tutaj kieruje moje pytanie do drugiej Kasi, Kasi Barańskiej.

KB: Tak, tak jak Kasia już wspominała dyrektywa plastikowa to jest najnowsze wyzwanie dla rynku. Jednym z mechanizmów zmniejszania zużycia plastiku to jest właśnie mechanizm osobnej zbiórki butelek plastikowych. Ten mechanizm może być wprowadzany zgodnie z dyrektywą w państwach członkowskich albo w formie systemu kaucyjnego, albo inaczej systemu depozytowego, albo w formie systemu równoważnego. Czyli np. systemu mieszanego, systemu porozumień producenckich.

W Polsce, ponieważ Parlament Europejski przyjął dyrektywę plastikową bardzo niedawno, a państwa członkowskie mają dwa lata na jej implementację, to tak naprawdę nie ma jeszcze jednego rozwiązania, które byłoby przedmiotem projektu ustawy. My do końca jeszcze nie wiemy w jaki sposób te rozwiązania dyrektywy w zakresie butelek plastikowych zostaną transponowane.

Wiemy na pewno, że Ministerstwo Środowiska czyni szerokie konsultacje w tym temacie, zamawia analizy i próbuje znaleźć efektywne rozwiązanie dla tego rynku. Takie rozwiązanie musi być znalezione i to musi być znalezione szybko. Dlatego że obecnie, jeżeli państwo sobie wyobrazicie, że na polski rynek do obrotu wprowadzanych jest 220 tysięcy ton butelek PET rocznie, a poziom recyklingu to jest 37,5% mniej więcej. Przy wymogach, o których wspominała Kasia, że to zaraz ma być dwukrotność tego recyklingu, a zaraz i trzykrotność, to my naprawdę musimy ten nasz system gospodarki odpadami zmienić, żeby osiągnąć cele wskazane w dyrektywie.

W związku z tym obecnie Ministerstwo skupia się nad zakończeniem prac nad systemem gospodarki odpadami i rozszerzoną odpowiedzialnością producenta oraz właśnie system kaucyjny albo system równoważny, które będą w ciągu dwóch lat przyjęte do polskiego prawa dopełnią jakby tych zmian w zakresie odpadów i szeroko pojętej ochrony środowiska.

JG: To co mówicie, opowiadacie o tym ciekawie i dość szczegółowo tylko jeden aspekt budzi mój niepokój, aspekt finansowy. Cały ten system oznacza gruntowną, głęboka przebudowę no właściwie tego jak funkcjonujemy, każdy z nas, no bo każdy z nas jest gdzieś konsumentem tych artykułów, które są albo zapakowane w plastik, albo z tym plastikiem się głęboko wiążą. Teraz pojawia się w takim razie pytanie, kto poniesie koszty tego wszystkiego?

KU: Zarówno pakiet odpadowy, dyrektywa odpadowa, czy dyrektywa plastikowa odwołują się do takiego pojęcia rozszerzonej odpowiedzialności producenta. To jest coś, co w Polsce istnieje, ale w zdecydowanie innej formule, niż w państwach zachodnich i to jest coś, co w Polsce musi się zmienić. Rozszerzona odpowiedzialność producenta, tak jak sama nazwa wskazuje niesie większą odpowiedzialność producenta za zmiany w zakresie gospodarki odpadami, również odpowiedzialność finansową.

Oprócz tej odpowiedzialności finansowej jest jeszcze chociażby odpowiedzialność edukacyjna, o której wspominała Kasia, ale to co interesuje naszych słuchaczy to jest pewnie ta odpowiedzialność finansowa. Szacunki, które pokazuje Ministerstwo Środowiska przy tej rozszerzonej odpowiedzialności producenta, przy ewentualnym systemie kaucyjnym, chociaż tak jak wspominałam to akurat nie jest przesądzone, że ten system będzie w Polsce implementowany, to są przykładowe 2 grosze do każdego opakowania plastikowego, to są jakieś wstępne szacunki. To jest ten koszt, który będzie ponoszony.

Z pewnością producenci będą ponosić wysokie koszty wprowadzenia tego systemu, ale jest to tendencja zauważalna w wielu państwach europejskich i jest to coś, co jest tak naprawdę nieuniknione. To nie jest nowość, to nie jest kara dla polskich producentów, ale to jest normalny system gospodarowania odpadami, który w znacznej mierze opiera się o odpowiedzialność również finansową producentów.

JG: Zastanawiam się w przypadku nieco innej branży, ale również przenoszenia tych kwestii finansowych. W branży motoryzacyjnej Unia Europejska wymaga by samochody w kolejnych latach były wyposażone w kolejne rozwiązania podnoszące bezpieczeństwo podróżnych i generalnie zwiększające bezpieczeństwo ruchu drogowego. Niemniej te koszty zostaną finalnie przeniesione na odbiorców, na nabywców tych samochodów. I rozumiem, że tutaj te 2 grosze do opakowania to jest to co finalnie może też zostać przeksięgowane na konsumenta?

KB: Nie do końca, koncepcja jest taka, że tutaj jest mowa o 2 groszach do opakowania, które ma ponieść producent. Natomiast trzeba pamiętać, że są dwa podmioty, które uczestniczą i ponoszą koszty.

Z jednej strony są to producenci opakowań, z drugiej strony też konsumenci. Konsumenci będą ponosili opłaty za segregację śmieci, za selektywną segregację śmieci bądź zbieranie śmieci w sposób niesegregowany. Tutaj konsumenci również muszą nauczyć się tego, aby wspierać tę selektywną zbiórkę śmieci i wspierać rozwój recyklingu w ten sposób. I też trzeba to robić przez takie negatywne bodźce finansowe, także tutaj w tym systemie rozwoju gospodarki odpadami są dwa podmioty, które będą ponosiły koszty.

KU: Warto tutaj wspomnieć jeszcze jedną rzecz, mianowicie, że koszt tej rozszerzonej odpowiedzialności producenta, to będzie koszt finansowania systemu, ale to będzie też koszt zmiany produkcji. Czyli zmiany maszyn, zmiany dokonywanych w obrębie swoich fabryk, czy też samej produkcji.

Przykładowo szacowany bardzo duży koszt wyprodukowania butelki wraz z nakrętką, to jest coś, do czego jesteśmy zobligowani przez dyrektywę plastikową, albo zmniejszenia ilości nierecykligowanego plastiku w opakowaniach plastikowych, to są wyzwania, które też bardzo dużo będą producentów kosztować.

JG: Ale z tego co powiedziałyście, ja tak trochę prowokacyjnie o to przerzucenie kosztów na odbiorców zapytałem, wynika taki jasny i prosty wniosek, że tak naprawdę w osiągnięciu tych celów, to zabrzmi trochę górnolotnie, ale w osiągnięciu tych celów, które zostały zapisane w tych aktach prawnych, o których rozmawiamy, rolę ma każdy z nas, to znaczy przyczyniając się do tej selektywnej zbiórki odpadów sami wpływamy na to, że te ambitne cele będą mogły zostać wypełnione.

KU: No tak zdecydowane, tak naprawdę kraje członkowskie mają obowiązek zastosowania pewnych rodzajów zachęt bądź też kar, żeby pewne zjawiska się zadziały. Czy to są zjawiska społeczne, czy to są zjawiska gospodarcze, to cała polityka Unii Europejskiej w zakresie gospodarki odpadami zmierza ku kilku celom nazywanych właśnie tą gospodarką obiegu zamkniętego. I jak szybko uda się to wprowadzić, to zależy ostatecznie też od nas konsumentów.

JG: I tym pewnie dosyć optymistycznym, ale i trudnym akcentem zakończymy ten odcinek. Bardzo dziękuję Państwu za wysłuchanie tego odcinka, a Kasi i Kasi za ciekawą rozmowę.


KU, KB: Dziękujemy.

Podobał ci się odcinek? Oceń nasz podcast, podziel się z innymi oraz śledź nasze kanały.
Więcej podcastów PwC znajdziesz na stronie pwc.pl/podcasty oraz w aplikacjach iTunes i Google Music.
 

Nasi eksperci:

dr Katarzyna Barańska radca prawny, counsel, praktyka ochrony środowiska, PwC Legal
dr Katarzyna Barańska

radca prawny, counsel, praktyka ochrony środowiska, PwC Legal

Katarzyna Urbańska

radca prawny, wicedyrektor ds. regulacji, PwC

Skontaktuj się z nami

Katarzyna Barańska

Counsel, Radca Prawny, PwC Polska

Tel.: +48 519 504 635

Katarzyna Urbańska

Wicedyrektor ds. regulacji, PwC Polska

Tel.: +48 519 507 169

Obserwuj nas