Rewolucja w prawie cywilnym, czyli nowe podejście do terminów przedawnienia

04/07/18

Alert prawny | 04.07.2018

Już 9 lipca 2018 r. wchodzi w życie Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks Cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018 poz. 1104), która wprowadza krótsze terminy przedawnienia, nowy sposób ich liczenia oraz przywileje dla konsumentów

Skrócenie terminu przedawnienia

Celem nowelizacji jest mobilizacja wierzycieli do szybszego egzekwowania roszczeń. Dochodzenie ich po upływie zbyt długiego okresu może sprawić trudności zarówno stronom stosunku prawnego, jak i organom wymiaru sprawiedliwości.

Ustawa wprowadza nowe terminy przedawnienia:

  • 6-letni (zamiast 10-letniego) dla roszczeń majątkowych (np. roszczenie o zapłatę lub zwrot pożyczki),
  • 6-letni (zamiast 10-letniego) dla roszczeń majątkowych stwierdzonych wyrokiem sądu (np. roszczenie o zapłatę ceny sprzedaży, o zwrot nadpłaconego czynszu lub o świadczenie z tytułu umowy ubezpieczenia, zasądzone przez sąd prawomocnym wyrokiem).

Zmianom nie ulegną natomiast pozostałe terminy przedawnienia, jak np.:

  • 3-letni dla świadczeń okresowych (np. roszczenie o zapłatę czynszu najmu lub dzierżawy, roszczenie o zapłatę odsetek),
  • 3-letni dla świadczeń okresowych stwierdzonych wyrokiem sądu (np. roszczenie o zapłatę czynszu najmu lub odsetek stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu),
  • 2-letni dla roszczeń wynikających z umowy o dzieło lub zlecenie (np. roszczenie o wydanie dzieła, o zapłatę wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia),
  • roczny termin dla roszczenia o zwrot nadpłaconego czynszu (np. z umowy najmu).

Zmiana sposobu obliczania długich terminów przedawnienia

  • dla roszczeń krótszych niż dwa lata sposób liczenia terminu pozostaje bez zmian (koniec terminu przypada na dzień odpowiadający nazwą dniowi, w którym termin rozpoczął swój bieg),
  • dla roszczeń 2-letnich i dłuższych – termin liczymy zgodnie z ogólnymi zasadami prawa cywilnego, jednak jego koniec będzie przypadał zawsze w ostatnim dniu roku kalendarzowego, w którym upływa termin (31 grudnia).

Przykładowo:

Załóżmy, że przedsiębiorca chciałby obliczyć 2-letni termin przedawnienia roszczenia o zapłatę ceny, która stała się wymagalna 16 lipca 2018 r.

Zgodnie z zasadami ogólnymi, 2-letni termin przedawnienia rozpocznie swój bieg 17 lipca 2018 r., a zakończy – 17 lipca 2020 r.

Po nowelizacji termin ulegnie przedłużeniu do końca roku i zakończy się w dniu 31 grudnia 2020 r.

Regulacja, której celem jest ułatwienie wierzycielom dochodzenia roszczeń, może w praktyce spowodować nowe problemy. Przedsiębiorcy często zwlekają ze złożeniem pozwu do czasu, kiedy zagrożenie przedawnieniem staje się realne. Z tego względu ustalenie jednolitego terminu przedawnień na dzień 31 grudnia każdego roku może skutkować zwiększeniem liczby pozwów w okresie przed- i poświątecznym, a w efekcie wydłużeniem postępowań sądowych.

View more

Stosowanie nowelizacji do istniejących roszczeń

Nowa regulacja wchodzi w życie 9 lipca 2018 r. i będzie miała zastosowanie do roszczeń powstałych zarówno po tej dacie, jak i przed nią (o ile roszczenia te nie uległy jeszcze przedawnieniu), z tą różnicą, że bieg terminu przedawnienia roszczeń powstałych przed 9 lipca 2018 r., do których zgodnie z nowelizacją stosuje się nowy, 6-letni termin, rozpocznie się na nowo.

Jednocześnie ustawodawca wprowadził zastrzeżenie, że jeżeli „stary” (10-letni) bieg terminu przedawnienia roszczenia powstałego przed dniem 9 lipca 2018 r., rozpoczęty przed wejściem w życie ustawy, miałby się zakończyć przed upływem „nowego” (6-letniego) okresu, rozpoczętego wraz z wejściem w życie ustawy, przedawnienie nastąpi we wcześniejszej dacie.

Te na pozór dość skomplikowane przepisy przejściowe są proste do zastosowania w praktyce. Wymagają jedynie obliczenia dwóch dat (opisanych poniżej), z których wcześniejsza będzie końcem terminu przedawnienia roszczenia powstałego przed 9 lipca 2018 r.:

  1. daty zakończenia 10-letniego terminu przedawnienia, który rozpoczął bieg przed wejściem w życie nowelizacji,
  2. daty zakończenia 6-letniego terminu przedawnienia, który rozpoczął bieg wraz z wejściem w życie nowelizacji.

Dobrze obrazują to poniższe przykłady:

Roszczenie stało się wymagalne w dniu 10 czerwca 2018 r.

  1. Zgodnie ze „starymi” przepisami zakończenie 10-letniego terminu przedawnienia liczonego od 11 czerwca 2018 r. nastąpi w dniu 11 czerwca 2028 r.
  2. Zgodnie z „nowymi” przepisami zakończenie 6-letniego terminu przedawnienia liczonego od 9 lipca 2018 r. nastąpi w dniu 31 grudnia 2024 r.

Roszczenie przedawni się 31 grudnia 2024 r.

Roszczenie stało się wymagalne w dniu 10 czerwca 2013 r.

  1. Zgodnie ze „starymi” przepisami zakończenie 10-letniego terminu przedawnienia liczonego od 11 czerwca 2013 r. nastąpi w dniu 11 czerwca 2023 r.
  2. Zgodnie z „nowymi” przepisami zakończenie 6-letniego terminu przedawnienia liczonego od 9 lipca 2018 r. nastąpi w dniu 31 grudnia 2024 r.

Roszczenie przedawni się 11 czerwca 2023 r.

Ostatni przykład wyraźnie wskazuje, że zastosowanie nowych przepisów do roszczenia powstałego przed wejściem w życie ustawy spowodowałoby wydłużenie terminu przedawnienia do ponad 11 lat, dlatego konieczne było wprowadzenie przepisów przejściowych, które wykluczają takie sytuacje.

View more

Nowe przywileje dla konsumentów

Obecnie przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia roszczenia, które nadal powinno zostać przez dłużnika zaspokojone (zgodnie z zasadą, że umów należy dotrzymywać), a jedynie uniemożliwia wierzycielowi wykorzystanie środków jego przymusowej egzekucji. To oznacza, że jeżeli wierzyciel pozywa dłużnika o zapłatę przedawnionego roszczenia, dłużnik może podnieść przed sądem zarzut upływu terminu przedawnienia, który powoduje oddalenie powództwa. To dłużnik sam decyduje o tym, czy chce skorzystać ze swojego uprawnienia, a jego decyzja jest dla sądu wiążąca.

Ten model zmieni się w wyniku nowelizacji w przypadku sporów przeciwko konsumentom. W tych sprawach nowe przepisy wprowadzają obowiązek uwzględnienia zarzutu przedawnienia przez sąd z urzędu. Zadanie to ma być ułatwione dzięki nowelizacji przepisów procedury cywilnej, które będą wymagały od wierzyciela wskazania daty wymagalności roszczenia w pozwie o jego zasądzenie. Ustawodawca wskazał, że zmiany są podyktowane chęcią zwiększenia poziomu ochrony konsumentów, którzy często nie korzystają z pomocy profesjonalnych pełnomocników i nie mają świadomości przedawnienia dochodzonego wobec nich roszczenia. Zgodnie z nowelizacją nad zabezpieczeniem interesu konsumenta będzie czuwał sąd.

Przywilej przyznany konsumentom nie jest jednak bezwzględny. Ustawodawca pozostawił sądowi władzę, aby „w wyjątkowych przypadkach” i „po rozważeniu interesów stron” nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, „jeżeli wymagają tego względy słuszności”. Nie jest przy tym jasne, czy oznacza to jedynie, że sąd może biernie czekać na samodzielne podniesienie zarzutu przedawnienia przez konsumenta (brak obowiązku uwzględnienia zarzutu z urzędu ze względu na podane wyżej przesłanki), czy też ma on władzę uznania roszczenia pomimo jego przedawnienia i podniesienia stosownego zarzutu. Wydaje się, że zarówno pierwsza, jak i druga interpretacja nowej regulacji mają duże szanse znaleźć swoich zwolenników w składach orzekających.

View more

Skontaktuj się z nami

Jacek Pawłowski

Partner PwC Legal, Radca Prawny, PwC Polska

Tel.: +48 519 507 077

Katarzyna Barańska

Counsel, Radca Prawny, PwC Polska

Tel.: +48 519 504 635

Obserwuj nas