W 2026 r. inspekcja pracy ma zyskać skuteczne narzędzia do przekształcania umów cywilnoprawnych (w tym B2B) w stosunek pracy. Podmioty zatrudniające osoby na umowach cywilnoprawnych, zwłaszcza na B2B, powinny pilnie przejrzeć modele współpracy, by określić stopień ryzyka związany z reklasyfikacją w ich organizacjach i podjąć ewentualne działania naprawcze.
Istota zmian
Obecnie ustalenie istnienia stosunku pracy należy do sądu. Trwające często latami procesy zniechęcają do negowania umów cywilnoprawnych i B2B.
Po zmianach to inspektor PIP wyda decyzję, w której stwierdzi istnienie stosunku pracy, w decyzji wskazując m.in. rodzaj umowy o pracę, wymiar czasu pracy i wynagrodzenie „pracownika”. Ta decyzja będzie natychmiast wykonalna w sferze prawa pracy.
Dotychczas funkcjonujący mechanizm zostanie więc odwrócony – w postępowaniu sądowym to pracodawca będzie musiał zaskarżać już obowiązującą decyzję stwierdzającą, że dana osoba jest pracownikiem. W takich sprawach, z powodu rosnących kosztów i często trudnych lub niemożliwych do odwrócenia skutków traktowania w tym okresie współpracownika jak pracownika, wydłużający się proces będzie działał na niekorzyść pracodawcy.
Warto wspomnieć, że zmiany mają również na celu usprawnienie działania PIP. Towarzyszy im też podwyższenie kar za wykroczenia w sprawach pracowniczych.
Równolegle zacieśniona zostaje współpraca i wymiana danych PIP–ZUS–KAS, co ma m.in. pomóc w wytypowaniu przedsiębiorców podlegających kontroli.
Konsekwencje decyzji – prawo pracy
Decyzja o uznaniu danej osoby za pracownika oznacza stosowanie do niej Kodeksu pracy w pełnym jego zakresie. Dotyczy to na przykład urlopów, czasu pracy, ewidencji godzin pracy, BHP, ochrony rodzicielskiej, okresów wypowiedzenia, premii i benefitów przysługujących pracownikom.
W wyniku wydania decyzji, te konsekwencje pojawią się praktycznie z dnia na dzień. Co więcej, w decyzji inspektor pracy wskaże datę rozpoczęcia pracy na podstawie „umowy o pracę”. Ta data może być wcześniejsza niż data wydania decyzji. Podmiot zatrudniający może więc zostać postawiony przed koniecznością uwzględnienia uprawnień „wstecz”, np. rozliczenia zaległych urlopów, przyznania zaległych benefitów. To pociągnie za sobą wyzwania organizacyjnie i prawne w obszarze HR.
Konsekwencje z perspektywy ZUS i podatków
Decyzja inspektora uruchomi obowiązki publicznoprawne od dnia jej wydania, natomiast rozliczenia „wstecz” w podatkach i ZUS co do zasady zostaną wstrzymane do czasu, gdy decyzja stanie się ostateczna, a w przypadku wniesienia odwołania do sądu do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sądowego.
Jeżeli zgodnie z decyzją inspektora umowa B2B zostaje przekształcona w umowę o pracę, to taka osoba od dnia wydania decyzji zaprzestaje wystawiania faktur z tytułu wykonywania tej umowy, wyrejestrowuje się z ZUS-u, przestaje płacić zaliczki na podatki w ramach działalności gospodarczej. Wszystkie te obowiązki przejmuje pracodawca.
W przypadku przekwalifikowania umowy B2B z jednym podmiotem, skutki na przyszłość są co do zasady jasne. Ten podmiot jako pracodawca zaczyna opłacać podatki, ZUS, chorobowe, wypłacać zasiłki itd. Pojawia się pytanie co z przeszłością. Przepisy tego w żaden sposób nie definiują w sposób kompleksowy, co może rodzić problemy.
Co robić? Przygotować się
Wobec tych zmian, największym błędem, jaki mogą popełnić firmy, jest brak przygotowania, a w konsekwencji zaskoczenie kontrolą PIP. Jeżeli Państwa organizacja zatrudnia osoby na umowach cywilnoprawnych, a zwłaszcza na B2B, warto wyprzedzić bieg wydarzeń. Priorytety, które warto postawić przed organizacją w tym kontekście to przegląd modeli współpracy i identyfikacja obszarów ryzyka związanych z reklasyfikacją, podjęcie działań naprawczych oraz przygotowanie się na ewentualną kontrolę.
Bądź na bieżąco
Zapisz się na newsletter: Prawo
Skontaktuj się z nami
Kuba Lewandowski
Agnieszka Piasecka
