W wielu organizacjach odpowiedź na każde z tych pytań prowadzi do innej funkcji.
To nie musi być słabość. Zarządzanie ryzykiem nadużyć jest odpowiedzialnością całej organizacji, a nie jednego zespołu. Właściciele procesów zarządzają ryzykiem i kontrolami. Finanse, HR, zakupy, dział bezpieczeństwa, dział prawny i inne funkcje posiadają specjalistyczną wiedzę. Audyt wewnętrzny dostarcza niezależnej oceny skuteczności zarządzania ryzykiem i kontroli.
Compliance ma jednak w tym systemie szczególną rolę. Dobrze zorganizowana i efektywnie działająca funkcja potrafi spojrzeć na rozproszone sygnały łącznie, ocenić ich znaczenie z perspektywy ryzyka braku zgodności i uruchomić właściwą reakcję organizacji, aby sprawa nie utknęła pomiędzy silosami odpowiedzialności.
Pierwsze symptomy poważnej nieprawidłowości rzadko trafiają jednocześnie w jedno miejsce.
Finanse mogą zauważyć nietypowe płatności. Zakupy mogą widzieć częste odstępstwa od procedury wyboru kontrahenta. HR może posiadać wcześniejsze skargi dotyczące menedżera. Audyt wewnętrzny może wiedzieć, że określona kontrola nie działa zgodnie z założeniem. W systemie dla sygnalistów może równocześnie znajdować się informacja o potencjalnym konflikcie interesów.
Żaden z tych sygnałów sam w sobie nie dowodzi nadużycia. Razem mogą jednak uzasadniać pogłębioną ocenę.
Compliance nie powinno automatycznie przejmować odpowiedzialności za wszystkie takie sprawy. Powinno natomiast mieć możliwość:
W przypadku podejrzenia manipulacji płatnościami potrzebne mogą być finanse, doradztwo prawne, analiza danych lub zespół dochodzeniowy. Jeśli sprawa dotyczy pracownika, istotną rolę będzie mieć HR. Jeżeli występuje zagrożenie dla danych lub dowodów elektronicznych, konieczne może być szybkie zaangażowanie IT, cyberbezpieczeństwa, privacy i digital forensics. Jeśli zarzut dotyczy członka najwyższego kierownictwa, standardowa ścieżka raportowania może wymagać zastąpienia niezależną eskalacją do rady nadzorczej albo komitetu audytu.
Dojrzałość systemu compliance nie polega więc na prowadzeniu każdej sprawy. Polega między innymi na tym, że funkcja wie, kiedy, kogo i na jakiej podstawie należy uruchomić.
Aby pełnić taką rolę, Compliance potrzebuje trzech rzeczy.
Compliance potrzebuje informacji, które pozwolą ocenić ryzyko w szerszym kontekście.
Nie oznacza to nieograniczonego dostępu do wszystkich danych organizacji. Potrzebne są jasne zasady, które pozwolą legalnie i proporcjonalnie łączyć istotne sygnały z różnych źródeł. Mogą to być informacje z kanału dla sygnalistów, HR, zakupów, finansów, audytu, działu bezpieczeństwa czy systemów due diligence. Zakres ich wykorzystania powinien odpowiadać poziomowi ryzyka.
Należy przy tym respektować ograniczenia wynikające z ochrony danych osobowych, poufności postępowań, tajemnicy prawnej, praw pracowników i zasady minimalizacji danych.
Compliance musi mieć możliwość zakwestionowania działania, uzyskania wyjaśnień oraz przedstawienia niezależnej oceny właściwemu poziomowi zarządzania.
Jeżeli sprawa dotyczy osoby znajdującej się w zwykłej linii raportowania compliance, powinna istnieć alternatywna ścieżka do zarządu, rady nadzorczej lub komitetu audytu.
Nie oznacza to, że compliance samodzielnie podejmuje decyzję biznesową. Jego zadaniem jest zapewnienie, aby decydenci rozumieli:
Organizacja musi z góry wiedzieć, co dzieje się po otrzymaniu informacji o możliwym naruszeniu.
Kto wykonuje wstępną kwalifikację sprawy? Kto ocenia konflikt interesów? Kto wyznacza prowadzącego postępowanie? Kto podejmuje decyzję o zabezpieczeniu dokumentów i danych? Kiedy należy zaangażować dział prawny, a kiedy dział HR, bezpieczeństwa czy audytu wewnętrznego lub zewnętrzny zespół dochodzeniowy? Kto zatwierdza zakres postępowania? Kto śledzi realizację działań naprawczych?
Najgorszym momentem na uzgadnianie tych zasad jest dzień, w którym pojawia się poważne podejrzenie nadużycia.
Kanał dla sygnalistów powinien uruchamiać proces, a nie kończyć się na rejestracji sprawy
Samo zapewnienie kanału przyjmowania zgłoszeń nie tworzy jeszcze skutecznego systemu.
Znaczenie ma to, czy organizacja potrafi właściwie ocenić zgłoszenie, rozpoznać konflikt interesów, zapewnić ochronę zgłaszającego, zabezpieczyć informacje oraz powierzyć sprawę osobom posiadającym odpowiednie kompetencje i niezależność.
Zarząd nie powinien więc otrzymywać wyłącznie informacji, że w kwartale wpłynęło 20 zgłoszeń, a 17 zamknięto.
Znacznie ważniejsze jest ustalenie:
Wyniki postępowań powinny przekładać się na konkretne zmiany w programie compliance. Mogą wskazywać na potrzebę zmiany polityki, kontroli, szkoleń, struktury odpowiedzialności lub sposobu raportowania. Nie zastępuje to niezależnej oceny audytu wewnętrznego. Jest elementem bieżącego monitorowania i doskonalenia programu compliance.
Dziesięć zgłoszeń może oznaczać zarówno narastający problem, jak i rosnące zaufanie pracowników do systemu. Wysoki poziom ukończenia szkoleń nie dowodzi, że pracownicy potrafią zastosować zasady w praktyce. Duża liczba zamkniętych postępowań nie oznacza skuteczności, jeśli działania naprawcze pozostają niewdrożone.
Dobry raport compliance powinien odpowiadać na cztery pytania:
Co istotnego zmieniło się od poprzedniego raportu?
Gdzie obserwujemy wzrost lub koncentrację ryzyka?
Jakiej decyzji albo działania potrzebujemy?
Jakie mogą być konsekwencje odłożenia reakcji?
Wyniki PwC Global Compliance Survey 2025 pokazują znaczenie tej koordynacji. Badanie objęło 1 802 przedstawicieli biznesu i funkcji kontrolnych z 63 terytoriów. Aż 77% respondentów wskazało, że złożoność compliance negatywnie wpływa na obszary istotne dla wzrostu, 71% przewiduje transformację cyfrową wymagającą wsparcia compliance, a 59% deklaruje większą pewność przy podejmowaniu decyzji dzięki lepszej koordynacji pomiędzy funkcjami.
Koordynacja nie oznacza jednak przejęcia odpowiedzialności przez compliance. Oznacza zdolność do tego, aby właściwa informacja dotarła do właściwej osoby na tyle szybko, aby można było zareagować.
W dużej organizacji ręczne zestawienie wszystkich zgłoszeń, wyjątków od procedur, wyników kontroli, informacji o kontrahentach i działań naprawczych może być niewykonalne.
Technologia, w tym odpowiedzialnie wykorzystywana sztuczna inteligencja, może pomóc:
Nie powinna natomiast samodzielnie rozstrzygać, czy doszło do nadużycia, oceniać wiarygodności sygnalisty, przesądzać o winie pracownika ani decydować o konsekwencjach.
Wykorzystanie AI wymaga zatwierdzonych źródeł, właściwych uprawnień, ochrony informacji, walidacji wyników, dokumentowania ograniczeń i nadzoru człowieka. DOJ Evaluation of Corporate Compliance Programs również zwraca uwagę na potrzebę zarządzania ryzykami związanymi z nowymi technologiami w sposób dostosowany do konkretnego profilu organizacji.
Nie warto przy tym automatyzować procesu, w którym odpowiedzialności są niejasne, polityki nieaktualne, dane niespójne, a ścieżki eskalacji nie zostały określone.
Właściwa kolejność to diagnoza, uporządkowanie procesu i odpowiedzialności, wdrożenie odpowiednich rozwiązań, a następnie monitoring i dalszy rozwój.
W czasie Fraud Awareness Week warto sprawdzić nie tylko, czy organizacja posiada procedury, lecz także jak zadziałałyby one pod presją rzeczywistego zdarzenia.
Skuteczność compliance nie polega na tym, że funkcja samodzielnie zarządza każdym ryzykiem i prowadzi każde postępowanie. Polega na tym, że potrafi rozpoznać znaczenie sygnału, doprowadzić go do właściwego miejsca oraz pomóc uruchomić niezależną, proporcjonalną i terminową reakcję.
Fraud Awareness Week przypomina o nadużyciach raz w roku. Dojrzałe compliance powinno wzmacniać zdolność organizacji do ich zapobiegania, rozpoznawania i właściwego reagowania przez pozostałe 51 tygodni.