Kontrola prowadzona przez ZUS, urząd skarbowy czy urząd celno-skarbowy często ujawnia zaległe zobowiązania publicznoprawne spółki. Jeżeli spółka nie jest w stanie ich uregulować – nawet jeśli je kwestionuje – problem szybko wykracza poza bieżące rozliczenia z organem. Kluczowe staje się wówczas ustalenie, czy sytuacja finansowa spółki wskazuje na stan zagrożenia niewypłacalnością, czy też na niewypłacalność. Jeżeli tak – jakie można podjąć działania restrukturyzacyjne, albo – w przypadku niewypłacalności - od kiedy taki stan można przyjąć i w jakim terminie należy złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości.
Powyższe ma szczególne znaczenie dla członków zarządu z perspektywy ich potencjalnej odpowiedzialności za zobowiązania publicznoprawne spółki, ponieważ moment powstania niewypłacalności może być oceniany inaczej przez sądy administracyjne niż przez sądy upadłościowe.
Przesłanki niewypłacalności
Upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny, czyli utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że taka zdolność została utracona jeśli:
Opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
Zobowiązania pieniężne dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.
W orzecznictwie sądów powszechnych, w tym sądów upadłościowych, dominuje pogląd, że niewypłacalność zakłada istnienie co najmniej dwóch wierzycieli z wymagalnymi i niespłaconymi wierzytelnościami. Co do zasady upadłości nie ogłasza się więc wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela.
Termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości
Prawo upadłościowe przewiduje, że wniosek o ogłoszenie upadłości powinien zostać złożony w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, czyli od dnia powstania stanu niewypłacalności. W przypadku osoby prawnej obowiązek ten spoczywa m.in. na członkach zarządu i trwa tak długo, jak długo dłużnik pozostaje niewypłacalny.
Brak reakcji w odpowiednim czasie może pogłębić problemy finansowe spółki, a jednocześnie zwiększyć ryzyko osobistej odpowiedzialności członków zarządu za jej zobowiązania, w tym za nieuregulowane należności publicznoprawne. Dlatego prawidłowe ustalenie momentu powstania niewypłacalności i szybkie dobranie właściwych działań ma kluczowe znaczenie dla ograniczenia ryzyk po stronie zarządu.
Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe
Jednym z takich ryzyk jest odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe spółki kapitałowej.
Zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli egzekucja wobec spółki okaże się częściowo lub całkowicie bezskuteczna, członkowie zarządu mogą odpowiadać solidarnie całym swoim majątkiem za zobowiązania podatkowe spółki, chyba że:
Wykażą, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, albo że niezłożenie wniosku o upadłość nastąpiło bez ich winy.
Wskażą mienie spółki pozwalające zaspokoić zaległości podatkowe w znacznej części.
W praktyce duże znaczenie ma to, jak niewypłacalność interpretują sądy administracyjne rozpoznające skargi na decyzje dotyczące odpowiedzialności podatkowej członków zarządu.
Sądy administracyjne często bowiem przyjmują podejście niekorzystne dla dłużników. Uznają, że do stwierdzenia niewypłacalności może wystarczyć, jeśli spółka posiada jednego niespłaconego wierzyciela z wymagalną wierzytelnością, którym jest Skarb Państwa. Pogląd ten jest szczególnie problematyczny, ponieważ decyzja stwierdzająca zaległość podatkową ma charakter deklaratoryjny – nie tworzy nowego zobowiązania, lecz potwierdza istnienie należności, której termin płatności mógł przypadać nawet kilka lat przed jej ujawnieniem. W konsekwencji może się okazać, że 30-dniowy termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości upłynął na długo przed wydaniem takiej decyzji, co ma istotne znaczenie dla potencjalnej odpowiedzialności członków zarządu, ponieważ może pozbawić ich możliwości wykazania wskazanej wyżej przesłanki zwalniającej z odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki.
Z perspektywy członków zarządu świadomość takich sytuacji ma zatem istotne znaczenie, ponieważ pozwala odpowiednio wcześnie podjąć działania ograniczające ryzyko osobistej odpowiedzialności. Warto przy tym pamiętać, że dla jej wyłączenia ustawa nie wymaga, aby złożony wniosek doprowadził do ogłoszenia upadłości - kluczowe jest, aby został złożony we właściwym czasie.
Jak możemy ci pomóc?
W ramach praktyki zespołu Commercial Litigation & Bankruptcy, często mierzymy się z podobnymi problemami. Ścisła współpraca z działem podatkowym pozwala nam je efektywnie rozwiązywać.
Oto jak możemy ci pomóc:
Ocenimy sytuację finansową spółki oraz ryzyka dla członków zarządu związane z ewentualnym stanem niewypłacalności.
Ustalimy, czy sytuacja finansowa spółki uzasadnia wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego, czy też bardziej odpowiednim rozwiązaniem będzie złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości.
Wskażemy działania pozwalające ograniczyć istniejące lub przyszłe ryzyka odpowiedzialności członków zarządu.
Przygotujemy wniosek o ogłoszenie upadłości albo otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego.
Będziemy reprezentować spółkę w toku postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego.
Będziemy reprezentować członków zarządu w postępowaniach mających na celu dochodzenie ich odpowiedzialności za zobowiązania spółki.
Zapisz się na newsletter: Prawo
Skontaktuj się z nami
Partner PwC Legal, Lider Zespołu Commercial & Regulatory Litigation, Adwokat, Warszawa, PwC Polska
+48 519 507 746
Gabriela Taczała
